کارگردان بوسنیایی سردان وولتیچ درباره اولین نمایش جهانی «اُتر» در سارایوو و ساخت دو فیلم پس از ۱۷ سال وقفه

در فاصله اواخر دهه ۹۰ تا اواسط دهه ۲۰۰۰، کارگردان بوسنیایی، سردان وولتیچ، چندین فیلم برنده جایزه از جمله «تابستان در دره طلایی» و «سخت است که خوب باشی» را ساخت که در جشنواره‌های معتبر تورنتو و برلین به نمایش درآمدند. پس از فیلم دوم، این کارگردان به مدت ۱۷ سال پروژه‌ای را کارگردانی نکرد و سال گذشته با فیلم «باشگاه» و اکنون با «اُتر» که اولین نمایش جهانی خود را در جشنواره فیلم سارایوو خواهد داشت، به دنیای سینما بازگشت.

این درام بلوغ از داستان کوتاه استفان بوشکوویچ، که نویسنده فیلمنامه فیلم نیز هست، اقتباس شده و داستان هانا (ماشا دراشلر)، دختری خجالتی ۱۶ ساله را روایت می‌کند که عاشق ماریو (ساوین پریشیچ)، پسری محبوب است. در صبح اولین قرار غیررسمی‌شان، یک خورشیدگرفتگی نادر قرار است رخ دهد و پدر هانا می‌میرد، که زنجیره‌ای از رویدادها را آغاز می‌کند که در آن نوجوان نه تنها با سیلی از غم‌های پردازش‌نشده بلکه با درد بزرگی از سوی پسران جوانی که تحت ایده‌های جنسیت‌زده بزرگ شده‌اند، مواجه می‌شود.

ولتیچ در گفت‌وگو با ورایتی پیش از سارایوو می‌گوید که او برای تقریباً دو دهه‌ای که پیش از دو فیلم آخرش بود، “در زندان فیلم” گیر کرده بود. “فهمیدم که باید روی چیزهای مختلف و به شیوه‌ای متفاوت کار کنم. این دوره واقعاً چالش‌برانگیزی بود، اما شرایط برای همه این پروژه‌ها به گونه‌ای هماهنگ شد که همزمان به وقوع پیوستند و من واقعاً خوشحالم که دوباره مشغول به کار هستم.”

کارگردان اضافه می‌کند که برخی از مسائلی که او را از کارگردانی دور نگه داشته‌اند، به خود صنعت فیلم بوسنی مربوط می‌شود. وولتیچ می‌گوید که احساس می‌کند سیاستمداران فیلمسازان را در “وضعیت اتانازی طولانی‌مدت” نگه داشته‌اند.

او ادامه می‌دهد: “این وضعیت بسیار عجیبی است، زیرا اگر یک حوزه وجود داشته باشد که کشور ما واقعاً در آن موفق باشد، آن فیلمسازی است. ما یک اسکار داریم، نامزدی‌ها داریم و مورد احترام هستیم، اما مشکل بزرگی داریم که فیلمسازان و کارکنان فیلم نمی‌توانند با دولت گفتگوی باز داشته باشند. این مسئله‌ای است که به راحتی قابل حل است.”

زولتیچ می‌گوید که دولت هنوز تمایلی به تخصیص بودجه دولتی برای فیلم‌سازی ندارد، روشی که در سراسر اروپا به طور گسترده پذیرفته شده است. او می‌گوید: «در بوسنی، حتی اگر بودجه‌ای برای فیلم داخلی دریافت کنید، بسیار ناچیز است و باید مدت زیادی منتظر بمانید. ما می‌خواهیم از جشنواره برای بازگرداندن این موضوع به مرکز توجه و برقراری گفتگویی واقعی با دولت استفاده کنیم.» او همچنین تأکید می‌کند که یکی از مشکلات اصلی این است که بوسنی فاقد مرکز فیلم است. «تمام کشورهای دیگر یوگسلاوی سابق یک مرکز فیلم دارند. صربستان، مونته‌نگرو و اسلوونی همگی مراکز فیلم دارند. باورکردنی نیست که ما هنوز یکی نداریم.»

این ناامیدی از حمایت ملی در کشور خود، زولتیچ را بیشتر قدردان مونته‌نگرو کرد، جایی که فیلم «سمور» را فیلم‌برداری کرد. این فیلم یک تولید مونته‌نگرویی است، با بازیگران و عمدتاً گروهی ملی.

«بعد از فیلم‌برداری، به همه می‌گویم که صنعت فیلم مونته‌نگرو بسیار سالم‌تر از ما در بوسنی است»، کارگردان اشاره می‌کند. «شاید آن‌ها تعداد کمتری از نویسندگان داشته باشند، اما دارای دیدگاه و استراتژی‌ای هستند که در دهه گذشته بسیار موفق عمل کرده است. در مونته‌نگرو، دولت و صندوق فیلم واقعاً پروژه شما را از مرحله توسعه اولیه تا توزیع دنبال می‌کنند، که تفاوت زیادی ایجاد می‌کند.»

فیلمساز با اشاره به این موضوع که چقدر از سطح استعداد بازیگری در کشور شگفت‌زده شده بود، می‌گوید: «انتظار داشتم حدود ۴۰ پسر و دختر برای نقش‌های اصلی تست بدهند، اما در نهایت بیش از ۳۰۰ نفر داوطلب شدند.» او به یاد می‌آورد که در طول تست‌ها متوجه شد بیش از صد نفر از آن‌ها از سازمانی به نام فضای خالی هستند؛ جایی که بچه‌ها نه تنها بازیگری، بلکه رقص و بازی را نیز یاد می‌گیرند. مونته‌نگرو کشوری با ۶۰۰ هزار نفر جمعیت است و سطح زیرساخت‌های فرهنگی که بچه‌ها را از گوشی‌های همراهشان دور کرده و به سمت هنر می‌برد، واقعاً شگفت‌انگیز است.

زولتیچ به‌ویژه در مورد دراشلر بسیار تحسین‌برانگیز است و می‌گوید که او به آن‌ها امکان داد فیلم را «دقیقاً به همان شکلی که می‌خواستیم» بسازند. او اضافه می‌کند که کار با بازیگران غیرحرفه‌ای در «اُتر» مشکلی ایجاد نکرد و همچنین به گروه و بازیگران اجازه داد تا سطح اعتمادی را که برای بررسی مسائل حساسی مانند مرگ و سوءاستفاده جنسی لازم است، ایجاد کنند. با پیروی از توصیه‌های تهیه‌کننده‌اش، زولتیچ از همان ابتدا والدین بازیگران جوان را درگیر کرد و آن‌ها را از موضوعات فیلم آگاه ساخت.

او توضیح می‌دهد: «تهیه‌کننده ما اصرار داشت که در صحنه حمایت روانی داشته باشیم که به نوعی به عنوان هماهنگ‌کننده صمیمیت عمل می‌کرد. والدین نیز از همان اولین تمرین‌ها حضور داشتند و می‌دانستند که ما چه کاری انجام می‌دهیم، زیرا گاهی اوقات وقتی فیلمنامه را به کودکان می‌فرستید، آنها جزئیات فیلم را به والدین نمی‌گویند و ما نمی‌خواستیم به وضعیتی برسیم که فیلمبرداری را شروع کنیم و والدین تازه متوجه شوند و فکر کنند که برای فرزندشان بیش از حد است.»

وقتی از او پرسیده شد که قبل از اولین نمایش جهانی فیلم در کشورش چه احساسی دارد، کارگردان می‌گوید: «صادقانه بگویم؟ بی‌صبرانه منتظرم چون معتقدم فیلمی بسیار جالب، هیجان‌انگیز و متفاوت ساخته‌ایم، به‌ویژه برای این منطقه. اکنون بی‌صبرانه منتظرم ببینم واکنش مخاطبان چگونه خواهد بود و نمی‌توانم صبر کنم تا ببینم مردم از سینما بیرون می‌آیند و بشنوم که چه می‌گویند.»

«اُتر» به کارگردانی ایوان دوروویچ از شرکت فیلم‌سازی آرتیکولاسیجا در مونته‌نگرو تولید شده و با همکاری دانیله سگره از شرکت فیلم‌سازی ردیبیس در ایتالیا، کاترینا پرپیچ از ایزازو ۳۶۵ در کرواسی، فاطمیر اسپاهیجو از بوکا پروداکشنز در کوزوو و ایشاک جلیمان از ریل‌استیج در بوسنی ساخته شده است. این فیلم با حمایت مرکز فیلم مونته‌نگرو، وزارت فرهنگ ایتالیا، مرکز سمعی و بصری کرواسی (HAVC)، وزارت فرهنگ و ورزش کانتون سارایوو، بنیاد فیلم سارایوو و مرکز سینمایی کوزوو به تولید رسیده است.