نکات کلیدی توکیو: هفت موضوع از جشنواره و بازار فیلم

سی و هشتمین جشنواره بین‌المللی فیلم توکیو و بازار صنعتی آن، TIFFCOM، امسال در شرایطی بهتر از سال گذشته برگزار شد. سال گذشته جشنواره با طوفان همراه بود، اما امسال حال و هوا با آب و هوا هماهنگ بود. از ۲۷ اکتبر تا ۵ نوامبر، جشنواره مکان‌های مختلفی در منطقه هیبیا-یوراکوچو را پر کرد. در همین حال، TIFFCOM انرژی معامله‌گری را به هاماماتسوچو آورد. در این مکان، ۳۲۲ شرکت نمایشگاهی در مرکز تجارت صنعتی متروپولیتن توکیو گرد هم آمدند. این تعداد شرکت‌کننده رکوردی است که نشان‌دهنده تغییر هویت توکیو از نمایشگاه منطقه‌ای به مرکز همکاری‌های مشترک آسیایی است.

امسال، این رویداد نقطه عطفی در صنعت به شمار می‌رفت. تولیدکنندگان ژاپنی با داشتن منابع غنی از IP، به ویژه در حوزه انیمه که به ۲۵.۳ میلیارد دلار در سطح جهانی رسیده است، با چالش‌های ساختاری روبرو هستند. این چالش‌ها همکاری بین‌المللی را بسیار دشوار می‌کند. در عین حال، نسل جدیدی از تولیدکنندگان زن به صحنه آمدند و نشان دادند که چگونه در صنعتی که تا همین اواخر آنها را به نقش‌های حمایتی محدود کرده بود، پیشرفت کرده‌اند. مهم‌تر از همه، این رویداد با انتظار برای سال ۲۰۲۶، زمانی که ژاپن به عنوان کشور افتخاری بازار فیلم کن معرفی می‌شود، همراه بود. این در حالی است که رقبا از کره و چین به محتوای ژاپنی نزدیک‌تر می‌شوند.

در اینجا هفت موضوعی که از جشنواره و بازار بیرون آمدند، آورده شده است.

TIFFCOM از بازار فروش به مرکز همکاری مشترک تغییر جهت می‌دهد

در TIFFCOM 2025، تعداد ۳۲۲ شرکت نمایشگاهی حضور داشتند. این تعداد نسبت به ۲۸۳ شرکت در سال ۲۰۲۴ افزایش یافته بود. غرفه‌ها تا اوایل ژوئیه تقریباً به فروش رفته بودند. مدیرعامل شینا یاسوشی بر تحول بازار از یک رویداد صرفاً فروش‌محور به یک مرکز هم‌تولید و تأمین مالی تأکید کرد. این بازار به طور فزاینده‌ای به عنوان یک پلتفرم جامع شناخته می‌شود. فیلم، تلویزیون، انیمیشن و کسب‌وکار IP را زیر یک سقف گرد هم می‌آورد. تنوع محتوای ژاپنی و انرژی فرهنگی توکیو به عنوان نقاط قوت اصلی ذکر شده‌اند.

افزایش همکاری‌های بین‌المللی در بازار تأمین مالی

بازار تأمین مالی شکاف توکیو ۲۳ پروژه را انتخاب کرد. این پروژه‌ها شامل چندین هم‌تولید ژاپن با کره (اقتباس مانگا)، تایوان و اسپانیا بود. این امر نشان‌دهنده افزایش همکاری‌های بین‌المللی است.

هجوم اقتباس IP ژاپنی به استودیوهای جهانی – اما با رقابت منطقه‌ای مواجه است

شبنم اسکین از Sony Pictures International Productions در TIFFCOM اعلام کرد که استودیو به‌طور فعال به دنبال بازسازی‌های لایو اکشن از آثار انیمه ژاپنی است. این موضوع به عنوان یکی از مأموریت‌های اصلی خود در بازار مطرح شده است. در این راستا، جلسات بسیار خوبی با شرکت‌های تولیدکننده داستان‌های انیمه برگزار کرده‌اند.

بازار IP توکیو: اقتباس و بازسازی

TIFFCOM بازار داستان توکیو خود را به بازار IP توکیو: اقتباس و بازسازی تغییر نام داده است. این بازار از متخصصان حقوق اقتباس به شرکت‌های تولیدی که حقوق بازسازی را در اختیار دارند، گسترش یافته است. شش شرکت بزرگ از جمله کادوکاوا، کودانشا، اسکوئر انیکس و توئی در این بازار شرکت کرده‌اند.

موفقیت‌های بازسازی‌های لایو اکشن

به عنوان مثال، بازسازی “Yolo” در چین حدود ۴۸۰ میلیون دلار فروش داشته است. همچنین، سریال لایو اکشن “One Piece” نتفلیکس تقاضای جهانی انفجاری را نشان داده است.

اشتیاق به این صنعت با اعداد و ارقام دقیق هدایت می‌شود. رشد صنعت انیمه ژاپن در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۲۵.۳ میلیارد دلار رسید. فروش‌های خارجی تقریباً ۸۰٪ از کل بازار را تشکیل می‌دهند و سالانه با نرخ‌های دو رقمی رشد می‌کنند. این ارقام توسط انجمن انیمیشن‌های ژاپنی در طول تیفکام منتشر شده است. این بخش در دهه گذشته دو برابر شده و محتوای ژاپنی را به میدان نبردی پرمخاطره برای استودیوهای جهانی تبدیل کرده است.

چالش‌ها و فرصت‌های صنعت سرگرمی ژاپن

اما شرکت‌کنندگان در ارائه کلیدی «آینده مالکیت فکری ژاپنی در اقتباس‌های جهانی» که توسط تهیه‌کننده فوجیمورا تتسو در تیفکام ارائه شد، با دیدگاهی متفاوت و مثبت‌تر روبرو شدند. با وجود تمام مشکلات صنعت سرگرمی ژاپن، از جمله ذهنیت بسته‌ای که باعث می‌شود به فرصت‌های بین‌المللی به کندی پاسخ دهد، همچنان مالکیت فکری با پتانسیل رشد عظیم تولید می‌کند.

بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت مشاوره‌ای Filosofia، فوجیمورا، این نظریه را با داده‌ها و مثال‌های فراوان و همچنین داستان شخصی خود به تصویر کشید. او از همکاری با تهیه‌کنندگان برتر هالیوود برای معرفی مالکیت فکری ژاپنی به جهان سخن گفت. از فیلم علمی‌تخیلی لایو اکشن “Ghost in the Shell” در سال ۲۰۱۷ تا سریال موفق “One Piece” در نتفلیکس، این همکاری‌ها را به نمایش گذاشت.

همان‌طور که فوجیمورا اشاره کرد، انیمه ژاپنی از یک علاقه خاص به جریان اصلی جهانی تبدیل شده است. این تغییر با درآمدهای رکوردشکن مجموعه «Demon Slayer» هدایت می‌شود. او همچنین فهرست بلندی از مالکیت‌های فکری ژاپنی، از کمیک‌ها و رمان‌ها تا بازی‌ها و اسباب‌بازی‌ها، که اکنون در خط تولید محتوای هالیوود قرار دارند، ارائه داد. نتیجه‌گیری او این بود که مالکیت‌های فکری ژاپنی به یک صنعت ملی کلیدی تبدیل شده‌اند. این صنعت در درآمدها با خودروسازان افسانه‌ای کشور رقابت می‌کند. تویوتا ممکن است در رقابت جهانی خودروهای الکتریکی با تسلا مشکل داشته باشد، اما هلو کیتی در حال تسخیر جهان است.

رقابت جهانی مالکیت‌های فکری

با این حال، با وجود این تسلط، ظهور مالکیت‌های فکری جهانی از کره جنوبی و چین، از جمله بازی‌ها، انیمیشن‌ها، فیلم‌ها و برنامه‌های استریم، به نظر می‌رسد که برتری طولانی‌مدت قدرت فرهنگی منطقه‌ای ژاپن را تهدید کرده است.

بازگشت اعتماد به نفس فرهنگی ژاپن با پیشتازی “Kokuho” در احیای باکس آفیس محلی

درام سه ساعته دوره کابوکی به کارگردانی لی سانگ-ایل با نام “Kokuho” از زمان اکران در ماه ژوئن، ۱۰۹ میلیون دلار فروش داشته است. این میزان فروش، سومین مجموع فروش بالاتر برای یک فیلم ژاپنی زنده محسوب می‌شود. این فیلم در بخش دو هفته کارگردانان در جشنواره کن به نمایش درآمد و به یک پدیده فرهنگی بزرگ تبدیل شده است. مقامات دولتی تأکید کرده‌اند که چگونه این فیلم علاقه عمومی به تئاتر سنتی کابوکی را دوباره زنده کرده است.

این موفقیت نشان‌دهنده اشتیاق تازه‌ای برای فیلم‌سازی استودیویی با پرستیژ است. این موضوع یادآور دوران طلایی کارگردانان ژاپن است و در سراسر جشنواره طنین‌انداز شد.

گفتگوهای برجسته در جشنواره

در یک رویداد پرجمعیت در سالن TIFF، یامادا یوجی، کارگردان افسانه‌ای ۹۱ ساله، با لی درباره هنر و آینده سینمای ژاپن گفتگو کرد. دیگر جلسات سالن TIFF، کورئدا هیروکازو را با برنده اسکار، کلوئی ژائو، همراه کرد. همچنین، فوجیموتو آکیو با پن-اک راتاناروآنگ از تایلند و میاکه شو با ریثی پان از کامبوج به گفتگو پرداختند. این جلسات موقعیت توکیو را به عنوان مرکزی برای گفتگوی فیلم‌سازان بین آسیایی تقویت کرد.

مراسم افتتاحیه جشنواره با حضور کارگردان آمریکایی پل شریدر برگزار شد. فیلم او به نام “میشیما: زندگی در چهار فصل” که در سال ۱۹۸۵ ساخته شده بود، پس از چهار دهه به دلیل محتوای جنجالی، این هفته برای اولین بار در ژاپن به نمایش درآمد. این نمایش که به مناسبت صدمین سالگرد تولد میشیما برگزار شد، نشان‌دهنده اعتماد به نفس رو به رشد جشنواره در پیوند دادن تاریخ سینما با دیپلماسی فرهنگی معاصر بود.

تفاوت‌های جشنواره امسال با سال گذشته

برخلاف جشنواره سال گذشته که ستارگانی مانند پل مسکال، فرد هچینگر، کانی نیلسن و دنزل واشنگتن را برای نمایش فیلم “گلادیاتور II” به توکیو آورد، نسخه امسال از زرق و برق هالیوودی کمتری برخوردار بود. با این حال، کارگردان کلوئی ژائو برای ارائه درام “هامنت” به عنوان فیلم اختتامیه روی صحنه رفت و تهیه‌کننده “الویس”، اسکایلر وایس، دو کلاس آموزشی برگزار کرد. جشنواره با حضور پررنگ ستارگان بین‌المللی بر روی فرش قرمز، از جمله سوپراستار چینی، جبران کرد.

Fan Bingbing (ورودی رقابت “Mother Bhumi”)، بازیگر فرانسوی ژولیت بینوش (ارائه اولین کارگردانی خود “In-I In Motion”)، فیلمساز هنگ کنگی پیتر چان و سفیر جشنواره تاکیوچی کوومی، به همراه استعدادهای ژاپنی از جمله یوشیناگا سایوری (که جایزه یک عمر دستاورد را دریافت کرد)، سایتو تاکومی و موری‌تا میساتو.

پیشرفت زنان تهیه‌کننده ژاپنی در بالاترین سطوح صنعت

زنان ژاپنی که مدت‌ها در نقش‌های حمایتی قرار داشتند، اکنون به عنوان تهیه‌کننده در اوج صنعت، هم در سطح محلی و هم بین‌المللی فعال هستند. این پیشرفت در رویداد گفتگوی “از توکیو به جهان – زنان تهیه‌کننده ژاپنی جهانی می‌شوند” به نمایش درآمد. این رویداد بخشی از بخش توانمندسازی زنان جشنواره فیلم توکیو بود.

میاگاوا اریکو، برنده جایزه امی برای سریال محبوب استریمینگ «شوگون»، ایکو میزونو گری، تهیه‌کننده فیلم رقابتی کن «رنوآر»، و موراتا چیکو که اعتبارهای بسیاری از جمله فیلم پرفروش «کوکوهو» را در کارنامه دارد، هر کدام مسیرهای متفاوتی را به سوی موفقیت طی کرده‌اند. با این حال، همگی حرفه‌هایی را ساخته‌اند که یک نسل پیش تقریباً غیرممکن بود.

میاگاوا با یافتن فرصت‌ها در هالیوود به موفقیت رسید. میزونو گری با راه‌اندازی یک شرکت تولید مستقل و موراتا با صعود در نردبان‌های شرکتی در زیرمجموعه‌های ژاپنی استودیوهای هالیوود به موفقیت دست یافتند. در این فرآیند، آنها راه را برای نسل بعدی تهیه‌کنندگان زن هموار کرده‌اند. این افراد نشان داده‌اند که فرصت‌ها برای کسانی که استعداد و جاه‌طلبی‌های فراوان دارند، چقدر بی‌پایان است.

افزایش هزینه‌های تولید، محور هم‌تولیدی آسیایی را به حرکت درآورده است

تولیدکنندگان در آسیا به افزایش هزینه‌ها در بازارهای داخلی خود آگاه هستند. سمینارهایی که در TIFFCOM برگزار شد، به بحث درباره سقف‌های حقوق و تولید در بازارهای پرهزینه اختصاص داشت. این سمینارها به تأمین مالی نیز توجه داشتند. افزایش هزینه‌های تولید به قیمت‌های بالای استعدادها نسبت داده شده است. این امر ناشی از هزینه‌های گزاف پلتفرم‌های بزرگ استریمینگ در سال‌های اخیر است. به نظر می‌رسد تولیدکنندگان محلی به سمت همکاری‌های مشترک با تولیدکنندگان در کشورهای دیگر متمایل شده‌اند. این همکاری‌ها نه تنها برای کاهش بار مالی، بلکه برای کاهش وابستگی بیش از حد به سفارشات و خریدهای پلتفرم‌های استریمینگ است.

مدل کمیته تولید ژاپن به عنوان مانعی برای همکاری‌های مشترک ظاهر می‌شود

تهیه‌کنندگان ژاپنی به شدت مشتاق همکاری با شرکای بین‌المللی هستند. با این حال، زبان و فرهنگ همچنان موانع بزرگی محسوب می‌شوند. به عنوان مثال، سبک تولید فیلم به روش کمیته تولید در ژاپن رایج است. این سبک مورد انتقاد قرار گرفته و با سبک کمتر بوروکراتیک و ماجراجویانه‌تر فیلم‌سازی کره مقایسه می‌شود. در کره، فیلم‌سازی معمولاً توسط یک شرکت هدایت می‌شود. همچنین، تهیه‌کنندگان از نیاز به صرف هزینه بیشتر برای استخدام گروه و بازیگران دوزبانه هنگام همکاری در ژاپن شکایت دارند.

چالش‌های محتوای محلی و بین‌المللی

استارتاپ‌ها و شرکت‌های رسانه‌ای ژاپنی ممکن است تمایل به گسترش در خارج از کشور داشته باشند. اما محتوای آن‌ها همچنان محلی باقی می‌ماند. تلاش و تفکر کمتری برای ترجمه محتوای خاص ژاپنی به گونه‌ای که به راحتی توسط مخاطبان بین‌المللی مصرف شود، صورت می‌گیرد. به عنوان مثال، در ارائه یکی از پلتفرم‌ها، هیچ‌یک از محتواهای نمایش داده شده به زبان انگلیسی محلی‌سازی نشده بود. کلیپ‌های ویدئویی نیز از متن‌های گسترده ژاپنی که ویژگی تلویزیون ژاپنی است، خالی نشده بودند. این در حالی است که این پلتفرم برای تهیه‌کنندگان بین‌المللی طراحی شده بود.

ژاپن به عنوان کشور افتخاری جشنواره کن ۲۰۲۶: نشانه‌ای از جاه‌طلبی‌های جهانی

انتخاب ژاپن به عنوان کشور افتخاری بازار فیلم کن ۲۰۲۶، این کشور را به هم‌میزبانی مراسم افتتاحیه بازار با حضور بیش از ۱۲۰۰ نماینده وادار خواهد کرد. ژاپن در برنامه‌های اصلی که به انیمیشن، سینمای ژانر و فرصت‌های هم‌تولیدی می‌پردازند، حضور خواهد داشت. مقامات قصد دارند از این پلتفرم برای روشن‌سازی مدل تأمین مالی کمیته تولید ژاپن برای تهیه‌کنندگان خارجی استفاده کنند. هدف آن‌ها ایجاد هم‌تولیدات بین‌المللی معنادارتر است. ژاپن سالانه حدود ۱۲۰۰ فیلم تولید می‌کند و درآمدی معادل ۱.۳۱ میلیارد دلار از فروش بلیط به دست می‌آورد.

با وجود مانع زبانی، ژاپن همچنان در تخیل فیلمسازان آسیایی جایگاه ویژه‌ای دارد. فرهنگ، آداب و سبک زندگی ژاپنی به طور منحصر به فردی الهام‌بخش کارگردانان در این منطقه است. تعداد فیلمسازان، بازیگران و تهیه‌کنندگان بین‌المللی که فیلم‌هایی با ارتباط ژاپنی ارائه می‌دهند، نشان‌دهنده شیفتگی مداوم نسبت به ژاپن است.