هشدار فیلمسازان اسرائیلی: تحریم صنعت به ضرر روایت‌گران واقعی این درگیری است

هفته گذشته، نزدیک به ۴۰۰۰ نفر از چهره‌های برجسته صنعت سرگرمی، از جمله ستارگان هالیوود مانند اما استون و واکین فینیکس، طوماری را امضا کردند. این طومار خواستار تحریم نهادهای فیلم اسرائیلی است که به “همدستی در جنایات جنگی” در غزه متهم شده‌اند. در مراسم اهدای جوایز امی شب گذشته، خاویر باردم خواستار “محاصره تجاری و دیپلماتیک و تحریم‌های اسرائیل” شد. با این حال، بسیاری از اعضای صنعت فیلم و تلویزیون چپ‌گرای این کشور به دنبال صلح هستند و با وجود خطرات شخصی، در برابر دولت اسرائیل ایستادگی می‌کنند.

روز سه‌شنبه، آکادمی فیلم و تلویزیون اسرائیل، که نزدیک به ۱۱۰۰ فیلمساز، تهیه‌کننده و بازیگر را گرد هم می‌آورد، انتظار می‌رود فیلم «دریا» را برای رقابت در بخش فیلم بلند بین‌المللی اسکار ارائه دهد. این فیلم یک درام دل‌خراش درباره پسری فلسطینی است که برای اولین بار به ساحل تل‌آویو می‌رود و جان خود را به خطر می‌اندازد. «دریا» یکی از چندین فیلم ضد جنگی است که در فهرست کوتاه قرار گرفته‌اند. در کنار این فیلم، «بله» اثر نداو لاپید و «اکسیژن» اثر ناتالی نیز قرار دارند که توسط صندوق فیلم اسرائیل حمایت شده‌اند.

این نهاد که به عنوان منبع اصلی تأمین مالی برای فیلم‌های اسرائیلی و فلسطینی شناخته می‌شود، به دلیل تحریم تهدید شده است. این موضوع به این دلیل است که این نهاد یک صندوق عمومی است، حتی اگر به صورت مستقل از دولت عمل کند. این نهاد سابقه طولانی در حمایت از فیلم‌های صدای‌های لیبرال دارد.

حمایت از فیلم‌های لیبرال

از جمله فیلم‌هایی که این نهاد حمایت کرده است می‌توان به «والس با بشیر» اثر آری فولمن و «لبنان» اثر ساموئل معوز اشاره کرد. اخیراً نیز فیلم «بله» که در بخش دو هفته کارگردانان جشنواره کن به نمایش درآمد، مورد حمایت این نهاد قرار گرفته است. این فیلم توسط منتقد ورایتی، گای لاج، به عنوان «حمله‌ای تند به ناسیونالیسم اسرائیلی» توصیف شد.

الیرا الیا، فیلمساز اسرائیلی و رئیس انجمن کارگردانان اسرائیل می‌گوید: «جشنواره‌ها و بودجه‌ها تحت فشار سیاسی قرار دارند. با این حال، آن‌ها استقلال خلاقانه چشمگیری را حفظ کرده‌اند و همچنان از آثاری که انتقادی از نظام هستند حمایت می‌کنند.»

قانون محلی فیلم و استقلال مالی

بر اساس قانون محلی فیلم که بیش از ۲۵ سال پیش تصویب شده است، کمک‌های مالی از صندوق فیلم اسرائیل به فیلمسازان بر اساس ارزش هنری پروژه‌هایشان و بدون دخالت مقامات دولتی اختصاص می‌یابد. برخلاف فرانسه، که رئیس هیئت ملی فیلم توسط دولت فرانسه منصوب می‌شود، رئیس صندوق فیلم اسرائیل — که در حال حاضر نوا رگو است — توسط یک کمیته انتخاب مستقل انتخاب می‌شود.

ایتان منصوری، یکی از تهیه‌کنندگان برجسته، که بنر اسپایرو فیلمز او فیلم «فاکستروت» و اخیراً سریال «سرزمین هیچ‌کس» را تولید کرده است، می‌گوید: «در طول سال‌ها، اگر به محصول فیلم‌هایی که از اسرائیل بیرون آمده‌اند نگاه کنید، آن‌ها بیشترین انتقاد را از جامعه اسرائیل دارند و به عمق درگیری نگاه می‌کنند.»

یک سخنگوی “کارگران فیلم برای فلسطین” ادعا کرد که صندوق فیلم اسرائیل به طور مستقل از دولت عمل نمی‌کند. او در بیانیه‌ای که به ورایتی ارسال شده، گفت: «اگر نهادهای فیلم اسرائیلی همدست مانند صندوق فیلم اسرائیل، که با وزارت فرهنگ و ورزش اسرائیل همکاری می‌کنند، بخواهند به همکاری با امضاکنندگان تعهد ادامه دهند، انتخابشان واضح است. آنها باید به همدستی در نسل‌کشی و آپارتاید اسرائیل پایان دهند و حقوق کامل مردم فلسطین را تحت قوانین بین‌المللی تأیید کنند. این کار باید مطابق با دستورالعمل‌های جامعه مدنی فلسطین انجام شود. تا به امروز، تقریباً هیچ‌کدام این کار را نکرده‌اند.»

جشنواره‌های محلی برای نمایش فیلم‌هایی که ممکن است مقامات دولتی را ناراضی کنند، گاهی ریسک می‌کنند. به عنوان مثال، جشنواره فیلم اورشلیم که مستقیماً با تهدید تحریم مواجه بود، اخیراً فیلم «بله» را به‌رغم فشارهای سیاسی محلی به نمایش گذاشت.

فشارهای سیاسی بر جشنواره اورشلیم

چند روز قبل از نمایش، برگزارکنندگان جشنواره اورشلیم نامه‌ای از دو وزیر دولتی دریافت کردند. این وزرا خواستار حذف فیلم از برنامه بودند و ادعا کردند که این فیلم به نوعی به میهن‌پرستی و قهرمانی اسرائیل بی‌احترامی می‌کند یا آن را به تمسخر می‌گیرد. لاپید به ورایتی می‌گوید: «این ادعاها بی‌معنی است.» او افزود: «جشنواره اورشلیم می‌توانست در آن لحظه فیلم من را کنار بگذارد و تقصیر را به گردن سیاستمداران بیندازد. اما آن‌ها ریسک کردند و با علم به اینکه این کار می‌تواند به تعطیلی جشنواره منجر شود، فیلم را نمایش دادند.»

الیا اظهار می‌کند که «فیلم‌سازان در اسرائیل هم‌اکنون با محدودیت‌هایی مواجه هستند.» او به تهدید به سانسور اشاره می‌کند «زیرا بودجه عمومی است. علاوه بر آن، صنایع خارجی نیز خالقان اسرائیلی را تحریم می‌کنند.»

تجربه الیا در فیلم‌سازی

الیا که پیش‌تر فیلم «رنگین‌کمان» را درباره تجربه خود به عنوان یک سرباز ارتش اسرائیل کارگردانی کرده بود، اضافه می‌کند: «ما هم از داخل و هم از خارج ضربه می‌خوریم. هدف من این بود که پیامدهای سخت جنگ را نشان دهم. برای من، هنر به منظور باز کردن یک گفت‌وگو است. این راهی برای پل زدن و جستجوی راه‌حل برای بحران‌ها است، نه بدتر کردن آن‌ها.»

منصوری که پیش از آغاز جنگ به اعتراض علیه دولت اسرائیل پرداخته بود، می‌گوید: «در حالی که نیاز جامعه بین‌المللی به بیان قوی را درک می‌کنم، این اقدام به افرادی که صدای دموکراسی، عقلانیت، لیبرالیسم و صلح هستند، آسیب می‌زند. این همان کاری است که با تحریم هنرمندان و جامعه فیلم و تلویزیون اسرائیل انجام می‌دهید.»

پل‌های ارتباطی بین هنرمندان اسرائیلی و فلسطینی

همچنین پل‌های زیادی بین خلاقان اسرائیلی و هنرمندان فلسطینی وجود دارد. منصوری می‌گوید: «بزرگ‌ترین همکاری‌ها در سطح هنری، در فیلم و تلویزیون در حال رخ دادن است.» او به پروژه‌هایی مانند «بهشت اکنون»، «عجمی»، «تزیماون»، «پسران ما»، «تل‌آویو در آتش» و «در میان» اشاره می‌کند.

تأثیر تحریم بر روایت داستان‌ها

منصوری استدلال می‌کند که افرادی که از تحریم آسیب خواهند دید، کسانی هستند که برای روایت داستان‌های این درگیری مبارزه می‌کنند. این افراد سال‌هاست که این داستان‌ها را به جهان می‌آورند.

از نظر فنی، فیلم لاپید ممکن است با تحریم‌هایی از سوی توزیع‌کنندگان و جشنواره‌ها روبرو شود. دلیل این امر تأمین مالی آن از صندوق فیلم اسرائیل است. این موضوع می‌تواند طنزآمیز باشد زیرا لاپید، که چندین سال در پاریس زندگی کرده، یکی از مخالفان سرسخت دولت اسرائیل به شمار می‌رود.

چالش‌های تأمین مالی فیلم لاپید

با وجود اینکه لاپید قبلاً با فیلم «مترادف» در برلین خرس طلایی و با «زانو احید» در کن جایزه‌ای برده بود، برای تأمین مالی آخرین فیلم خود «بله» با مشکلاتی مواجه شد. او در سال ۲۰۲۲ فیلمنامه خود را به صندوق فیلم اسرائیل ارائه داد تا پروژه را به راه بیندازد. با همکاری تهیه‌کننده فرانسوی، جودیت-لو لوی، تقریباً ۶۰٪ از تأمین مالی را خارج از اسرائیل جمع‌آوری کرد. اما با آغاز جنگ در غزه، بیشتر این تأمین مالی یک شبه فروپاشید.

نقش تهیه‌کنندگان فرانسوی در تکمیل پروژه

در نهایت، تهیه‌کننده دوم فرانسوی، هوگو سلینیاک از چی-فو-می، در مرحله پس‌تولید وارد عمل شد. او یک میلیون دلار برای تکمیل تأمین مالی به پروژه اضافه کرد. این اقدام به لاپید کمک کرد تا فیلم خود را به پایان برساند.

«از ۷ اکتبر به بعد، همه چیز بسته و مسدود شد. این فیلم واقعاً ریسک‌های بزرگی می‌کند و همه چیز غیرقابل دسترس شد،» لاپید می‌گوید. «مردم نمی‌خواستند با آن برخورد کنند. نه به دلیل موضع ایدئولوژیک، بلکه به خاطر ترسشان. این مانند افرادی بود که موش می‌بینند و روی صندلی می‌پرند و جیغ می‌زنند.»

لاپید تنها فردی نیست که پس از ۷ اکتبر با چالش‌هایی روبرو شده است. کارگردانان و تهیه‌کنندگان اسرائیلی به طور فزاینده‌ای به منابع مالی محلی وابسته می‌شوند. این امر به دلیل تردید شرکای بین‌المللی است. منصوری این موضوع را به ترس از آسیب به تصویر یا از دست دادن سرمایه نسبت می‌دهد. هرچند در برخی موارد، امتناع از همکاری با اسرائیلی‌ها انگیزه سیاسی دارد. او می‌گوید واکنش‌ها علیه اسرائیل به حدی رسیده که حتی جذب هم‌تولیدکنندگان یا تأمین مالی خارجی ممکن است غیرممکن شود.

چالش‌های همکاری بین‌المللی

منصوری می‌گوید: «هیچ‌کس این را به صراحت نمی‌گوید، اما در پشت صحنه این اتفاق در حال رخ دادن است. من این موضوع را درک می‌کنم. زمانی که رئیس یک صندوق فیلم در فنلاند بودم، به خودم می‌گفتم، ‘این هم‌تولید اسرائیلی فوق‌العاده است، اما اگر وارد این پروژه شوم، چه پیامی درباره من یا صندوق فیلم ما می‌فرستد؟ چه فشاری بر ما وارد می‌شود اگر اکنون با اسرائیل همکاری کنیم؟ این به معنای انتخاب یک طرف است، درست است؟’

اگرچه او ممکن است از تحریم آسیب ببیند، لاپید می‌گوید که “واقعاً از این که هزاران زن و مرد در صنعت فیلم نگران سرنوشت غزه‌ای‌ها هستند، استقبال می‌کند.” اما مانند دیگر خلاقان، او نگران است که “این دادخواست هیچ تأثیری بر جنگ نخواهد داشت زیرا در اسرائیل به آنچه اما استون فکر می‌کند اهمیتی نمی‌دهند و به سرنوشت صنعت فیلم اسرائیل نیز اهمیتی نمی‌دهند، به جز چند کمدی بسیار محبوب که قرار نیست به خارج از کشور بروند.”

نگرانی‌های لاپید درباره تحریم‌ها

لاپید آرزو می‌کند که فیلمسازان مخالف اسرائیلی به همان شیوه‌ای که کارگردانان روسی یا ایرانی مورد توجه قرار می‌گیرند، دیده شوند. او استدلال می‌کند که فیلمسازان به دلیل منطقه خاکستری که از “نبود تحریم‌های سیاسی علیه اسرائیل” ناشی می‌شود، به عنوان همدست در جنایات جنگی دیده می‌شوند.

او می‌گوید: «فکر می‌کنم اسرائیل باید به همان شیوه‌ای که روسیه تحریم شده، تحریم می‌شد. این کار نباید توسط اما استون بلکه توسط امانوئل مکرون انجام می‌شد.» او پیشنهاد می‌کند که اگر اسرائیل تحریم می‌شد، فیلمسازان محلی که به دنبال شرکای بین‌المللی و جایگاه در جشنواره‌ها هستند، به شکل متفاوتی دیده می‌شدند.

تأثیر مصونیت سیاسی بر سینمای اسرائیل

او می‌گوید: «آنچه در سینمای اسرائیل اتفاق می‌افتد، نتیجه مصونیتی است که اسرائیل در سطح سیاسی از آن برخوردار بوده است. از آنجا که رهبران سیاسی اروپایی هیچ کاری نمی‌کنند، مدیران جشنواره‌ها و صندوق‌های اسرائیلی بین احساسی که باید کاری انجام شود و فشار از سوی بخشی از مخاطبان گرفتار شده‌اند.»

میشال آوی‌رام، نویسنده سریال موفق «فائودا» که در پرتغال زندگی می‌کند، معتقد است درخواست برای تحریم می‌تواند جامعه محلی فیلم و تلویزیون را که از دولت اسرائیل جدا شده، منزوی کند. او می‌گوید: «ما به کمک بین‌المللی نیاز داریم تا جنگ را متوقف کنیم.»

تأثیر تحریم‌ها بر جامعه فیلم و تلویزیون

آوی‌رام اضافه می‌کند: «افرادی که این طومار را امضا کرده‌اند نمی‌فهمند که در واقع به نفع دولت اسرائیل عمل می‌کنند. دولتی که همواره تلاش می‌کند بودجه‌ها را از تمام این بنیادها بگیرد و می‌خواهد دکاویو و جشنواره اورشلیم را تعطیل کند. زیرا این جشنواره‌ها توسط دولت مورد انتقاد قرار گرفته‌اند و رنج‌های ‘دشمنان’ ما را بیان کرده‌اند.»

چند روز پیش، خبری در روزنامه محلی هاآرتص منتشر شد که وزارت امور خارجه اسرائیل بودجه همکاری‌های بین‌المللی و روابط عمومی را مسدود کرده است. این کاهش بودجه به بخش فرهنگی اسرائیل که به دنبال ایجاد پل‌هایی با جامعه بین‌المللی فیلم بوده، آسیب خواهد رساند. یک شخصیت برجسته در صنعت اسرائیل که به دلیل ترس از تلافی‌جویی نخواست نامش فاش شود، این موضوع را بیان کرد.

تأثیر کاهش بودجه بر روابط فرهنگی

این منبع می‌گوید: «این نشان می‌دهد که چگونه از هر دو طرف تحت فشار هستیم و چگونه دولت اسرائیل از فرصت استفاده می‌کند تا ما را بیشتر منزوی کند.»

اظهارات مقامات وزارت امور خارجه

یک مقام ارشد در وزارت امور خارجه که در هاآرتص نقل قول شده، گفت که کاهش بودجه «نوعی خودکشی» است زیرا ارتباطات با تعداد کمی از افرادی که هنوز مایل به همکاری با اسرائیل هستند را محدود می‌کند. او به رسانه محلی گفت: «شما حتی در را به روی کسانی که مایل به همکاری با ما هستند، می‌بندید.»

خاموش کردن هنرمندان و فیلمسازان اسرائیلی می‌تواند به افزایش عدم تحمل و تعصب در جامعه اسرائیل منجر شود. آویرام این موضوع را پیشنهاد می‌کند.

نقش حیاتی هنرمندان در جامعه

او می‌گوید: «در اسرائیل، اگر نمی‌خواهید ببینید در غزه چه می‌گذرد، نخواهید دید. شما آن را در رسانه‌های اصلی نمی‌بینید. بنابراین کار هنرمندان حیاتی است. مهم است که ما را کنار نگذارید تا با مردم اسرائیل ارتباط برقرار کنیم. ما باید با هم کار کنیم.»