هشدار فیلمسازان اسرائیلی: تحریم صنعت به ضرر روایت‌گران واقعی این درگیری است

هفته گذشته، نزدیک به ۴۰۰۰ نفر از چهره‌های برجسته صنعت سرگرمی، از جمله ستارگان هالیوود مانند اما استون و واکین فینیکس، طوماری را امضا کردند. این طومار خواستار تحریم نهادهای فیلم اسرائیلی “همدست در جنایات جنگی” در غزه بود.

واکنش‌ها در مراسم اهدای جوایز امی

در مراسم اهدای جوایز امی شب گذشته، خاویر باردم خواستار “محاصره تجاری و دیپلماتیک و تحریم‌های اسرائیل” شد. با این حال، بسیاری از اعضای صنعت فیلم و تلویزیون چپ‌گرای این کشور به دنبال صلح هستند. آنها با خطرات شخصی علیه دولت اسرائیل ایستادگی می‌کنند.

روز سه‌شنبه، آکادمی فیلم و تلویزیون اسرائیل، که نزدیک به ۱۱۰۰ فیلمساز، تهیه‌کننده و بازیگر را گرد هم می‌آورد، انتظار می‌رود فیلم «دریا» را برای رقابت در بخش فیلم‌های بین‌المللی اسکار ارائه دهد. این فیلم یک درام دل‌خراش درباره یک پسر فلسطینی است که برای اولین بار به ساحل تل‌آویو می‌رود و جان خود را به خطر می‌اندازد. «دریا» یکی از چندین فیلم شدیداً ضد جنگ است که در فهرست نهایی قرار گرفته‌اند. این فیلم در کنار «بله» اثر نداو لاپید و «اکسیژن» اثر ناتالی که توسط صندوق فیلم اسرائیل حمایت شده‌اند، قرار دارد.

این نهاد به عنوان منبع اصلی تأمین مالی برای فیلم‌های اسرائیلی و فلسطینی شناخته می‌شود. با این حال، به دلیل تحریم تهدید شده است زیرا یک صندوق عمومی است، حتی اگر به صورت مستقل از دولت عمل کند. این نهاد سابقه طولانی در حمایت از فیلم‌های صدای لیبرال دارد.

حمایت از فیلم‌های لیبرال

از جمله فیلم‌های مورد حمایت این نهاد می‌توان به «والس با بشیر» اثر آری فولمن و «لبنان» اثر ساموئل معوز اشاره کرد. اخیراً نیز فیلم «بله» که در بخش دو هفته کارگردانان کن به نمایش درآمد، توسط منتقد ورایتی گای لاج به عنوان «حمله‌ای تند به ناسیونالیسم اسرائیلی» توصیف شد.

الی‌ران الیا، فیلمساز اسرائیلی و رئیس انجمن کارگردانان اسرائیل می‌گوید: «جشنواره‌ها و صندوق‌ها تحت فشار سیاسی قرار دارند، اما آن‌ها استقلال خلاقانه چشمگیری را حفظ کرده‌اند و همچنان از آثاری که انتقادی از نظام هستند حمایت می‌کنند.»

قانون محلی فیلم و استقلال صندوق‌ها

بر اساس قانون محلی فیلم که بیش از ۲۵ سال پیش تصویب شده است، کمک‌های مالی از صندوق فیلم اسرائیل بر اساس ارزش هنری پروژه‌ها به فیلمسازان اختصاص می‌یابد. این فرآیند بدون دخالت مقامات دولتی انجام می‌شود. برخلاف فرانسه، که رئیس هیئت ملی فیلم توسط دولت فرانسه منصوب می‌شود، رئیس صندوق فیلم اسرائیل — که در حال حاضر نوا رگو است — توسط یک کمیته انتخاب مستقل انتخاب می‌شود.

ایتان منصوری، یکی از تهیه‌کنندگان برجسته و صاحب بنر اسپایرو فیلمز، که فیلم «فاکستروت» و اخیراً سریال «سرزمین هیچ‌کس» را تولید کرده است، می‌گوید: «در طول سال‌ها، اگر به محصول فیلم‌هایی که از اسرائیل بیرون آمده‌اند نگاه کنید، می‌بینید که آن‌ها بیشترین انتقاد را از جامعه اسرائیل دارند. این فیلم‌ها به عمق درگیری‌ها می‌نگرند و مسائل را به‌خوبی بررسی می‌کنند.»

یک سخنگوی “کارگران فیلم برای فلسطین” ادعا کرد که صندوق فیلم اسرائیل به طور مستقل از دولت عمل نمی‌کند. در بیانیه‌ای که به ورایتی ارسال شده، او گفت: “اگر نهادهای فیلم اسرائیلی همدست مانند صندوق فیلم اسرائیل که با وزارت فرهنگ و ورزش اسرائیل همکاری می‌کنند، بخواهند به همکاری با امضاکنندگان تعهد ادامه دهند، انتخاب آن‌ها واضح است. این انتخاب شامل پایان دادن به همدستی در نسل‌کشی و آپارتاید اسرائیل و تأیید حقوق کامل مردم فلسطین تحت قوانین بین‌المللی است. این امر باید مطابق با دستورالعمل‌های جامعه مدنی فلسطین باشد. تا به امروز، تقریباً هیچ‌کدام این کار را نکرده‌اند.”

جشنواره‌های محلی برای نمایش فیلم‌هایی که مقامات دولتی را ناراضی کرده‌اند، ریسک کرده‌اند. جشنواره فیلم اورشلیم که مستقیماً توسط تحریم تهدید شده است، اخیراً فیلم «بله» را به‌رغم فشارهای سیاسی محلی به نمایش گذاشته است.

فشارهای سیاسی بر جشنواره فیلم اورشلیم

چند روز قبل از نمایش، برگزارکنندگان جشنواره اورشلیم نامه‌ای از دو وزیر دولتی دریافت کردند. این نامه خواستار حذف فیلم از برنامه بود و ادعا می‌کرد که این فیلم به نوعی به وطن‌پرستی و قهرمانی اسرائیلی بی‌احترامی می‌کند یا آن را به سخره می‌گیرد. لاپید به ورایتی می‌گوید: «همه این‌ها حرف‌های بی‌اساس است.» جشنواره اورشلیم می‌توانست در آن لحظه فیلم من را حذف کند و تقصیر را به گردن سیاستمداران بیندازد. اما آن‌ها ریسک کردند، با علم به اینکه این کار می‌تواند به تعطیلی جشنواره نیز منجر شود.

الیا اظهار می‌کند که «فیلم‌سازان در اسرائیل هم‌اکنون با محدودیت‌هایی مواجه هستند» و تهدید به سانسور «زیرا تأمین مالی عمومی است. علاوه بر آن، صنایع خارجی نیز در حال تحریم خالقان اسرائیلی هستند.»

تجربه شخصی الیا و هدف او

الیا که پیش‌تر فیلم «رنگین‌کمان» را درباره تجربه شخصی‌اش به عنوان یک سرباز ارتش اسرائیل کارگردانی کرده بود، اضافه می‌کند: «ما هم از داخل و هم از خارج ضربه می‌خوریم. هدف من این بود که پیامدهای سخت جنگ را نشان دهم. برای من، هنر به منظور باز کردن یک گفت‌وگو است. این یک راه برای پل زدن و جستجوی راه‌حل برای بحران‌هاست، نه بدتر کردن آن‌ها.»

منصوری که پیش از آغاز جنگ به اعتراض علیه دولت اسرائیل پرداخته بود، می‌گوید که در حالی که نیاز جامعه بین‌المللی برای بیان موضع قوی را درک می‌کند، این اقدام به ضرر تنها افرادی است که صدای دموکراسی، عقلانیت، لیبرالیسم و صلح هستند. این همان کاری است که با تحریم هنرمندان و جامعه فیلم و تلویزیون اسرائیل انجام می‌دهید.

پل‌های همکاری بین هنرمندان اسرائیلی و فلسطینی

همچنین پل‌های زیادی بین خلاقان اسرائیلی و هنرمندان فلسطینی وجود دارد. منصوری می‌گوید: «بزرگ‌ترین همکاری‌ها در سطح هنری، در فیلم و تلویزیون در حال رخ دادن است.» او به پروژه‌هایی مانند «بهشت اکنون»، «عجمی»، «تزیماون»، «پسران ما»، «تل‌آویو در آتش» و «در میان» اشاره می‌کند.

آسیب‌دیدگان تحریم‌ها

منصوری معتقد است که افرادی که از تحریم آسیب خواهند دید، کسانی هستند که برای روایت داستان‌های این درگیری مبارزه می‌کنند. این افراد سال‌هاست که این داستان‌ها را به جهان می‌آورند.

از نظر فنی، فیلم لاپید ممکن است با تحریم توزیع‌کنندگان و جشنواره‌ها روبرو شود. این به دلیل تأمین مالی از صندوق فیلم اسرائیل است. این موضوع می‌تواند طنزآمیز باشد زیرا لاپید، که چندین سال در پاریس زندگی کرده، یکی از مخالفان سرسخت دولت اسرائیل است.

چالش‌های مالی لاپید

با وجود اینکه لاپید قبلاً با فیلم «مترادف» برنده خرس طلایی در برلین شده بود، برای تأمین مالی فیلم «بله» با مشکل مواجه شد. او در سال ۲۰۲۲ فیلمنامه خود را به صندوق فیلم اسرائیل ارائه داد تا پروژه را به راه بیندازد. با همکاری تهیه‌کننده فرانسوی، جودیت-لو لوی، تقریباً ۶۰٪ از تأمین مالی را خارج از اسرائیل جمع‌آوری کرد. اما با آغاز جنگ در غزه، بیشتر آن یک شبه فروپاشید.

نقش تهیه‌کنندگان فرانسوی

در نهایت، تهیه‌کننده فرانسوی دوم، هوگو سلینیاک از چی-فو-می، در مرحله پس‌تولید وارد عمل شد. او یک میلیون دلار برای تکمیل تأمین مالی به پروژه اضافه کرد.

«از ۷ اکتبر به بعد، همه چیز بسته و مسدود شد. این فیلم واقعاً ریسک‌های بزرگی می‌پذیرد و همه چیز غیرقابل دسترس شد،» لاپید می‌گوید. «مردم نمی‌خواستند با آن مواجه شوند. نه به دلیل موضع ایدئولوژیک بلکه به خاطر ترسشان. این وضعیت شبیه افرادی بود که موش می‌بینند و روی صندلی می‌پرند و جیغ می‌زنند.»

لاپید تنها فردی نیست که پس از ۷ اکتبر با رد مواجه شده است. کارگردانان و تهیه‌کنندگان اسرائیلی به طور فزاینده‌ای به منابع مالی محلی متکی می‌شوند. زیرا شرکای بین‌المللی به دلیل ترس از آسیب به تصویر خود یا از دست دادن پول، از همکاری با آنها خودداری می‌کنند. منصوری می‌گوید واکنش‌ها علیه اسرائیل به حدی رسیده که ممکن است جذب هم‌تولیدکنندگان یا تأمین مالی از خارج غیرممکن شود.

چالش‌های همکاری بین‌المللی برای سینماگران اسرائیلی

منصوری می‌گوید: «هیچ‌کس این را به‌صراحت نمی‌گوید، اما در پشت صحنه در حال رخ دادن است. اما من درک می‌کنم. من رئیس یک صندوق فیلم در فنلاند بودم. به خودم می‌گفتم، ‘خب، این هم‌تولید اسرائیلی فوق‌العاده است، اما اگر وارد این پروژه شوم، چه چیزی درباره من یا صندوق فیلم ما می‌گوید؟ چه فشاری بر ما وارد می‌شود اگر اکنون با اسرائیل همکاری کنیم؟ این یعنی من یک طرف را انتخاب کرده‌ام، درست است؟’

اگرچه او ممکن است از تحریم آسیب ببیند، لاپید می‌گوید که “واقعاً از این که هزاران زن و مرد در صنعت فیلم نگران سرنوشت غزه‌ای‌ها هستند، استقبال می‌کند.” اما مانند دیگر خلاقان، او نگران است که “این دادخواست هیچ تأثیری بر جنگ نخواهد داشت زیرا در اسرائیل اهمیتی نمی‌دهند که اما استون چه فکر می‌کند و به سرنوشت صنعت فیلم اسرائیل اهمیتی نمی‌دهند، به جز چند کمدی بسیار محبوب که قصد ندارند به خارج از کشور بروند.”

نگرانی‌های لاپید درباره تأثیر تحریم‌ها

لاپید آرزو می‌کند که فیلمسازان مخالف اسرائیلی به همان شیوه‌ای که کارگردانان روسی یا ایرانی مورد توجه قرار می‌گیرند، دیده شوند. او استدلال می‌کند که فیلمسازان به دلیل منطقه خاکستری که از “نبود تحریم‌های سیاسی علیه اسرائیل” ناشی می‌شود، به عنوان همدست در جنایات جنگی دیده می‌شوند.

او می‌گوید: «فکر می‌کنم اسرائیل باید به همان شیوه‌ای که روسیه تحریم شده، تحریم می‌شد. این کار نباید توسط اما استون انجام می‌شد بلکه باید توسط امانوئل مکرون انجام می‌شد.» او پیشنهاد می‌کند که اگر اسرائیل تحریم می‌شد، فیلمسازان محلی که به دنبال شرکای بین‌المللی و جایگاه در جشنواره‌ها هستند، به شکل متفاوتی دیده می‌شدند.

تأثیر مصونیت سیاسی بر سینمای اسرائیل

او می‌گوید: «آنچه در سینمای اسرائیل اتفاق می‌افتد نتیجه مصونیتی است که اسرائیل در سطح سیاسی از آن برخوردار بوده است. از آنجا که رهبران سیاسی اروپایی هیچ کاری نمی‌کنند، مدیران جشنواره‌ها و صندوق‌های اسرائیلی بین احساسی که باید کاری انجام شود و فشار از سوی برخی مخاطبان گرفتار شده‌اند.»

میشال آویرا، نویسنده سریال موفق «فائودا» که در پرتغال زندگی می‌کند، می‌گوید درخواست تحریم می‌تواند جامعه محلی فیلم و تلویزیون را که از دولت اسرائیل جدا شده، منزوی کند. او تأکید می‌کند: «ما به کمک بین‌المللی نیاز داریم تا جنگ را متوقف کنیم.»

تأثیر تحریم بر جامعه فیلم و تلویزیون

آویرا اضافه می‌کند: «افرادی که این دادخواست را امضا کرده‌اند، نمی‌فهمند که در واقع به نفع دولت اسرائیل عمل می‌کنند. دولتی که همواره تلاش می‌کند بودجه‌ها را از این بنیادها بگیرد و می‌خواهد داکاویو و جشنواره اورشلیم را تعطیل کند. زیرا این‌ها توسط دولت مورد انتقاد قرار گرفته‌اند و رنج‌های ‘دشمنان’ ما را بیان کرده‌اند.»

چند روز پیش، خبری در روزنامه محلی هاآرتص منتشر شد که وزارت امور خارجه اسرائیل بودجه همکاری‌های بین‌المللی و روابط عمومی را مسدود کرده است. این کاهش بودجه به بخش فرهنگی اسرائیل که به دنبال ایجاد پل با جامعه بین‌المللی فیلم بوده، آسیب خواهد رساند. یک شخصیت برجسته در صنعت اسرائیل که به دلیل ترس از تلافی‌جویی نخواست نامش فاش شود، این موضوع را بیان کرد.

تأثیرات کاهش بودجه بر صنعت فرهنگی

این منبع می‌گوید: «این نشان می‌دهد که چگونه از هر دو طرف تحت فشار قرار گرفته‌ایم و چگونه دولت اسرائیل از فرصت استفاده می‌کند تا ما را بیشتر منزوی کند.»

اظهارات مقامات وزارت امور خارجه

در هاآرتص، یک مقام ارشد در وزارت امور خارجه اظهار داشت که کاهش بودجه نوعی «خودکشی» است. زیرا ارتباطات با تعداد بسیار کمی از افرادی که هنوز مایل به همکاری با اسرائیل هستند را محدود می‌کند. او به رسانه محلی گفت: «شما حتی در را به روی کسانی که مایل به همکاری با ما هستند، می‌بندید.»

آویرا معتقد است که خاموش کردن هنرمندان و فیلمسازان اسرائیلی می‌تواند به افزایش تعصب و عدم تحمل در جامعه اسرائیل منجر شود.

اهمیت هنر در جامعه اسرائیل

او می‌گوید: «در اسرائیل، اگر نخواهید ببینید در غزه چه می‌گذرد، نخواهید دید. شما آن را در رسانه‌های اصلی نمی‌بینید. بنابراین، کار هنرمندان حیاتی است و مهم است که ما را کنار نگذارید. باید با مردم اسرائیل ارتباط برقرار کنیم. ما باید با هم کار کنیم.»